Wielokulturowość w organizacji – wyzwania dla efektywnego zarządzania ludźmi

dr Sylwia Stachowska

W uwarunkowaniach współczesnego rynku pracy jednym z kluczowych wyzwań dla pracodawców jest różnorodność kulturowa w zatrudnieniu. W sytuacji niedoboru pracowników i globalizacji gospodarki w wielu organizacjach standardem stają się międzynarodowe zespoły, w ramach których ludzie współpracują, stacjonarnie lub zdalnie, z osobami pochodzącymi z różnych krajów, reprezentującymi różne wzorce kulturowe przekładające się na podejście do pracy, sposób postrzegania rzeczywistości i realizację zawodowych ról.

Zarządzanie wielokulturowością stawia wymagania zarówno wobec obszaru HR, jak i menedżerów, którzy na co dzień mierzą się z sytuacjami dotyczącymi nie tylko barier językowych, ale różnic w zakresie norm społecznych, systemu wartości, stylu komunikacji, zwyczajów, tradycji, religii.

Ten czynnik różnorodności może oczywiście przynieść organizacjom wiele korzyści – w postaci większej elastyczności i innowacyjności, lepszych decyzji, czy kreowania marki firmy jako atrakcyjnego pracodawcy. Ażeby jednak to osiągnąć, trzeba niwelować zagrożenia związane z ryzykiem konfliktów, nieporozumień i sporów występujących na tle funkcjonujących w społeczeństwie stereotypów i uprzedzeń, różnic w komunikacji (również tej niewerbalnej), podejściu do pracy i życia, postrzegania autorytetów czy swojej roli w zespole.

Temat ten nabiera również szczególnego znaczenia w kontekście ważnej i aktualnej problematyki dotyczącej zapobiegania zjawiskom dyskryminacji, mobbingu, wykluczenia czy nierównego traktowania w zatrudnieniu. Niewątpliwie warto się nad nim pochylić…

Po pierwsze – zrozumieć różnice kulturowe

Mówiąc o różnicach kulturowych najczęściej na początku odwołujemy się do klasycznego podziału na:

– kultury indywidualistyczne („JA”) – w których ważniejsze niż grupa jest dobro jednostki, jej potrzeby, cele i osiągnięcia, a ludzie zachęcani są do samodzielności, niezależności, wyrażania własnego zdania, realizowania własnych ambicji i brania odpowiedzialności za swoje decyzje;

– kultury kolektywistyczne („MY”) – w których liczy się przede wszystkim grupa, wspólnota, utrzymywanie harmonijnych relacji, a tożsamość człowieka jest silnie związana z rodziną, zespołem, społecznością, organizacją.

Cechy charakterystyczne

Kultury indywidualistyczneKultury kolektywistyczne
– niezależność – samorealizacja – rywalizacja – wolność wyboru – nacisk na indywidualne osiągnięcia – samodzielne podejmowanie decyzji – otwarte wyrażanie opinii – bezpośrednia komunikacja – indywidualna odpowiedzialność– harmonia – współpraca – lojalność – bezpieczeństwo grupy – silne poczucie przynależności – unikanie konfliktów – zachowanie dobrych relacji – decyzje z uwzględnieniem wpływu na grupę – odpowiedzialność zbiorowa

Różne podejście do pracy

ObszarKultury indywidualistyczneKultury kolektywistyczne
Nastawienie do realizacji celu– realizacja celu organizacji poprzez rozwój i zaangażowanie jednostki – odpowiedzialność za własne wyniki – sukces indywidualny– realizacja celu organizacji poprzez współpracę i harmonię w grupie – odpowiedzialność wspólna – sukces zespołowy
Struktura i hierarchia– struktura płaska, mniej formalności – dostępność szefa, łatwy przepływ informacji – mniejsza władza autorytetu– wyraźna hierarchia i podział ról – decyzje podejmowane przez przełożonych – szacunek dla pozycji i autorytetu
Podejmowanie decyzji– decentralizacja – decyzje podejmowane samodzielnie lub w małych zespołach – akceptacja ryzyka– centralizacja – decyzje podejmowane przez lidera lub uzgadniane z grupą – unikanie ryzyka i błędów
Rozwój zawodowy– rozwój oparty na indywidualnych celach – duża autonomia w planowaniu ścieżki kariery – szkolenia rozwijające kompetencje własne– rozwój w zgodzie z potrzebami zespołu i organizacji – szkolenia wspierające role w zespole i lojalność wobec firmy
Motywowanie i nagradzanie– indywidualne nagrody, premie, wyróżnienia – ocenianie i wynagradzanie na podstawie wyników jednostki – awans za osiągnięcia– nagrody i premie zespołowe – ocenianie wkładu w sukces grupy – stabilność, przynależność, uznanie grupy i dobra atmosfera ważniejsze niż indywidualne gratyfikacje
Relacje w zespole– profesjonalne relacje oparte na zadaniach – współpraca dobrowolna – wyraźna granica między pracą a życiem prywatnym– relacje osobiste bardzo ważne – współpraca i lojalność wobec zespołu – płynna granica między pracą a życiem osobistym
Komunikacja– komunikacja bezpośrednia, jasna i otwarta – mówienie wprost, otwarte wyrażanie opinii i sprzeciwu, konstruktywna krytyka – informacja zwrotna częsta i konkretna – gestykulacja wyrazista, wspierająca przekaz słowny– komunikacja pośrednia, dyplomatyczna i subtelna – unikanie konfrontacji, krytyki wprost  publicznego sprzeciwu – komunikaty „między wierszami” – gestykulacja bardziej powściągliwa
Podejście do czasu– czas jest zasobem, którym zarządza jednostka – punktualność i dotrzymywanie terminów – planowanie i harmonogramy pracy– czas elastyczny, uzależniony od kontekstu i relacji – priorytety grupy ważniejsze niż harmonogram, akceptowane zmiany

Oś kulturowa: indywidualizm  — > kolektywizm

Kultury indywidualistyczneKultury umiarkowanie indywidualistyczneKultury kolektywistyczne
– wysoko ceniona niezależność jednostki, osiągnięcia i samorealizacja   – koncentracja na sobie i najbliższej rodzinie     – decyzje podejmowane samodzielnie     – ceni się prywatność, bezpośrednią komunikację, prawo do wyrażania własnego zdania– ważna zarówno niezależność jednostki, jak i przynależność do grupy   – równowaga między celami osobistymi a relacjami społecznymi   – decyzje podejmowane z uwzględnieniem kontekstu społecznego i opinii innych   – ceni się współpracę, ale też odpowiedzialność indywidualną  – wysoko ceniona przynależność do grupy, lojalność i harmonia     – koncentracja na grupie i rodzinie       – decyzje podejmowane w porozumieniu z grupą     – ceni się relacje, szacunek dla hierarchii i unikanie konfliktów
Przykłady krajów
Ameryka Północna, Oceania, Europa Zachodnia   USA-> Australia-> Wielka Brytania-> Kanada-> Holandia-> Szwecja-> Niemcy-> Austria-> Francja->Europa Środkowa i Wschodnia     Czechy-> Polska-> Słowacja-> Węgry-> Litwa-> Rumunia-> Bułgaria-> Chorwacja->Azja, Bliski Wschód i część Afryki     Ukraina-> Białoruś-> Gruzja-> Armenia-> Turcja-> Indie-> Wietnam-> Korea Płd-> Japonia

Generalnie można powiedzieć, że im dalej na osi w kierunku kolektywizmu, tym:

– większy szacunek dla hierarchii,

– częstsze oczekiwanie jasnych instrukcji,

– mniejsza skłonność do publicznego kwestionowania decyzji przełożonych,

– większe znaczenie relacji osobistych,

– większa orientacja na grupę,

– większa potrzeba stabilności i przewidywalności.

Jak zarządzać wielokulturowym zespołem?

Różnorodność kultur to różnorodność perspektyw, doświadczeń i potencjału, która dzięki świadomemu zarządzaniu może różnice zamienić w istotną wartość i przewagę. Ważną rolę w tym procesie odgrywają określone kompetencje liderów działających w wielokulturowych środowiskach. Wśród nich wymieniane są:

– empatia – zdolność dostrzegania perspektywy innych osób,

– otwartość – gotowość do uczenia się i akceptowania odmienności,

– inteligencja kulturowa (CQ) – umiejętność rozumienia i dostosowywania się do różnych kultur,

– elastyczność – dostosowywanie stylu zarządzania do potrzeb członków zespołu,

– umiejętność rozwiązywania konfliktów – szczególnie tych wynikających z różnic kulturowych.

Zarządzając wielokulturowym zespołem warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych zasad:

  1. Zrozum różnice kulturowe w systemach wartości, stylach komunikacji i pracy – poznaj kontekst kulturowy swoich pracowników;
  2. Stosuj indywidualne podejście i unikaj stereotypów;
  3. Komunikuj się jasno i skutecznie – używaj prostego języka, odwołuj się do przykładów, sprawdzaj zrozumienie;
  4. Dawaj konstruktywny feedback z zachowaniem kulturowego kontekstu;
  5. Buduj wspólne zasady współpracy, zadbaj o jasność celów i oczekiwań;
  6. Doceniaj różnorodność i wzmacniaj inkluzję – otwieraj się na nowe perspektywy i stwarzaj równe szanse rozwoju;
  7. Buduj relacje i zaufanie – zainwestuj czas w poznanie się nawzajem;
  8. Zarządzaj konfliktami z kulturową świadomością – reaguj szybko i z empatią, szukaj rozwiązań win-win z uwzględnieniem kontekstu kulturowego;
  9. Rozwijaj siebie i swój zespół – zachowaj otwartość na feedback i zmiany,  organizuj szkolenia międzykulturowe;
  10. Zachowaj cierpliwość – kultura to nie wiedza „raz na zawsze”, pełne zrozumienie wymaga czasu.

Z organizacyjnego punktu widzenia jako przykłady dobrych praktyk w zakresie zarządzania różnorodnością kulturową można wymienić m.in. takie rozwiązania jak:

– szkolenia międzykulturowe dla kadry kierowniczej i pracowników,
– programy onboardingowe dla cudzoziemców,
– materiały i procedury w kilku językach,
– mentoring międzykulturowy,
– świętowanie różnorodności kulturowej,
– zespoły projektowe angażujące osoby reprezentujące różnorodny potencjał kulturowy,
– polityka antydyskryminacyjna i antymobbingowa,
– monitorowanie równości szans w organizacji.

Podsumowując:

Różnorodność to fakt, wielokulturowość to rzeczywistość współczesnego rynku pracy, a zarządzanie różnorodnością kulturową jest współcześnie świadomą strategią, która pozwala przekształcić różnice między ludźmi w źródło przewagi konkurencyjnej organizacji. Warto tę szansę wykorzystać…

A jak wygląda ten temat w praktyce z punktu widzenia Waszych doświadczeń?

Podobne wpisy